Wczoraj w Rzeszowie NFOŚiGW podpisał umowę z RDOŚ na poprawę ochrony niedźwiedzia brunatnego i zwiększenie bezpieczeństwa ludzi. W wydarzeniu wzięli udział: Minister Klimatu i Środowiska – Paulina Hennig-Kloska, wojewoda podkarpacki Teresa Kubas-Hul, a także przedstawiciele administracji rządowej i instytucji ochrony środowiska.

Projekt realizowany będzie na obszarze województwa podkarpackiego (powiaty leski, bieszczadzki, sanocki) oraz małopolskiego (powiaty nowosądecki, nowotarski, tatrzański, gorlicki).

Całkowity koszt realizacji wynosi 16 050 000 zł, z czego 13 642 500 zł stanowi dofinansowanie z Unii Europejskiej.

Niedźwiedź brunatny jest jednym z największych i najbardziej wymagających gatunków dzikich zwierząt występujących w południowej Polsce. Obecnie jego stałe ostoje obejmują pięć kluczowych regionów: Beskid Żywiecki, Tatry, Beskid Sądecki, Beskid Niski oraz Bieszczady. Szacunki wskazują, że zdecydowanie największa część populacji niedźwiedzi, zasiedla Podkarpacie, a liczebność ta systematycznie rośnie rok do roku. Rosnąca populacja niedźwiedzi, ich ruchliwość, ale także niefrasobliwe zachowania ludzi sprawiają, że konieczne jest stworzenie systemu, pozwalającego w sposób skuteczny i bezpieczny współistnieć ludziom z dużymi drapieżnikami.

– Uruchamiamy program poprawy bezpieczeństwa ludzi i zwierząt. Przeznaczamy na ten cel ponad 16 mln zł, co zabezpieczy budżet na 4 lata. To działania prewencyjne, stworzenie grupy szybkiego reagowania i działania edukacyjne, skierowane przede wszystkim do mieszkańców. Chcemy też odtworzyć bazę pokarmową dla niedźwiedzi w ich naturalnym środowisku, sadząc rodzime gatunki drzew i krzewów owocowych, i zamykając dostęp do odpadów w pobliżu ludzkich siedzib poprzez wprowadzenie specjalnych kontenerów – mówiła ministra klimatu i środowiska.

Prewencja jako fundament ograniczania konfliktów człowiek–niedźwiedź

Celem działań prewencyjnych jest zmniejszenie liczby sytuacji, w których niedźwiedzie poszukują pożywienia w pobliżu ludzi. Projekt RDOŚ w Rzeszowie zakłada m.in. tworzenie bazy pokarmowej dla niedźwiedzi poprzez sadzenie rodzimych gatunków drzew i krzewów owocowych w ich naturalnym środowisku, co ma ograniczyć ich wędrówki w okolice zabudowań.

Równolegle wdrażane będą rozwiązania zmniejszające dostęp zwierząt do odpadów będących jednym z głównych czynników konfliktogennych. Na terenach o największej liczbie zgłoszeń pojawią się specjalne kontenery odporne na niedźwiedzie oraz rozwiązania wspierające poprawę lokalnej gospodarki odpadami. To wszystko sprawi, że zwierzęta nie będą szukały pokarmu w pobliżu ludzkich siedzib, co znacząco zmniejszy liczbę potencjalnie niebezpiecznych sytuacji.

Profesjonalny system szybkiego reagowania na sytuacje konfliktowe

– Powołujemy profesjonalną grupę interwencyjną, która będzie składała się docelowo z około 20 osób. Jej zadaniem będzie zakładanie obroży telemetrycznych konkretnym osobnikom, byśmy mogli monitorować ich przemieszczanie się. To umożliwi nam płoszenie ich odpowiednio wcześnie, aby nie wchodziły na uczęszczane drogi i tereny zabudowane. W ten sposób jesteśmy w stanie zwiększyć bezpieczeństwo ludzi i unikać zbędnych zagrożeń. Nie przez zabijanie niedźwiedzi, a poprzez ich płoszenie – powiedziała ministra klimatu i środowiska.

Drugi filar programu obejmuje stworzenie kompleksowego i w pełni profesjonalnego systemu reagowania w sytuacjach wymagających natychmiastowych działań.

Jego trzonem będzie specjalistyczna Grupa Interwencyjna, dysponująca odpowiednio przeszkolonym personelem i nowoczesnym wyposażeniem umożliwiającym szybkie, skuteczne i bezpieczne prowadzenie interwencji. W skład wyposażenia wchodzą między innymi samochody terenowe, drony, termowizja, noktowizja, fotopułapki z szyfrowaną transmisją danych, sprzęt do odłowu zwierząt oraz obroże telemetryczne.

Grupa będzie działała w ścisłej współpracy z Policją, Strażą Pożarną, Lasami Państwowymi, samorządami oraz służbami kryzysowymi. Jej pracę wspierać będą dwa centra operacyjne w Cisnej i Polańczyku, które znacząco skrócą czas reakcji i zwiększą skuteczność działań na obszarze całych Bieszczadów.

Każda interwencja będzie prowadzona przy udziale lekarza weterynarii, co zagwarantuje bezpieczeństwo zarówno ludzi, jak i zwierząt. Wprowadzenie tego filaru podniesie standardy ochrony i zapewni odpowiedź adekwatną do dynamicznie zmieniających się sytuacji w terenie.

Edukacja i budowanie świadomości społecznej

Trzecim filarem programu jest szeroko zakrojona edukacja, mająca na celu budowanie świadomości społecznej i zwiększenie akceptacji dla współistnienia z dużymi drapieżnikami. Działania będą adresowane zarówno do mieszkańców, jak i turystów.

Obejmą one montaż tablic informacyjnych, organizację spotkań z mieszkańcami oraz przygotowanie filmów edukacyjnych prezentujących zasady bezpiecznego poruszania się po terenach, gdzie mogą występować niedźwiedzie.

Celem tej części programu jest wyrobienie właściwych nawyków i zrozumienia, że odpowiednie zachowanie oraz właściwe gospodarowanie odpadami mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi i ochrony zwierząt. To ważne, bo wiedza mieszkańców i turystów ma kluczowy wpływ na ograniczanie sytuacji konfliktowych.

Nowoczesna platforma zarządzania konfliktem

Projekt zakłada także stworzenie zaawansowanej platformy informatycznej, która pozwoli połączyć dane z fotopułapek, obroży telemetrycznych i zgłoszeń interwencyjnych w jeden system. Dzięki temu możliwa będzie szybsza analiza zagrożeń i lepsza koordynacja działań wszystkich służb.

Projekt realizowany będzie przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w Rzeszowie w ramach programu FENX.01.05-IW.01-0038/25 potrwa do 31.12.2029 r.

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska

Fot. Jerzy Żygadło, PUW Rzeszów